Patenty w Polsce i za granicą

Czym jest patent?

Patent to narzędzie ochrony własności gospodarczej, pomagające firmom w zachowaniu przewagi nad konkurencją. Posiadając oficjalną licencję na dany wynalazek inne przedsiębiorstwa nie mogą bez zgody wytwarzać, dystrybuować, importować czy w jakikolwiek inny sposób czerpać korzyści materialnych ze wspomnianego wynalazku. Zgodnie z ustawą prawo własności przemysłowej patent może otrzymać wyłącznie wynalazek, który:

jest nowy – nie może być prezentowany publicznie (np. poprzez publikację, wystąpienie) przed datą zgłoszenia do ochrony w urzędzie patentowym,
można go wykorzystać w przemyśle, może być wytwarzany (produkt) lub realizowany (proces) w sposób powtarzalny,
nie jest oczywisty dla znawcy danej dziedziny,
posiada określony stopień wynalazczy – wykracza poza poziom obecnego stanu techniki.

By otrzymać patent, innowacja nie musi mieć charakteru dziejowego, wystarczy, że wykracza poza rutynową wiedzę w danej materii dostępną dla każdego człowieka.

Czego nie można objąć drogą patentową?

wzorów matematycznych,
twierdzeń naukowych,
wynalazków, których wykorzystywanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami,
odmian roślin lub rasy zwierząt oraz czysto biologicznych sposobów hodowli roślin lub zwierząt; z wyjątkiem mikrobiologicznych sposobów hodowli i wytworów uzyskiwanych takimi sposobami,
sposobów leczenia ludzi i zwierząt metodami chirurgicznymi lub terapeutycznymi oraz sposobów diagnostyki stosowanych na ludziach lub zwierzętach; nie dotyczy produktów, a w szczególności substancji lub mieszanin stosowanych w diagnostyce lub leczeniu.

Trwałość patentu

Czas trwania patentu wynosi 10 lat od daty dokonania zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym.

Patent wygasa na skutek:

upływu okresu, na który został udzielony,
zrzeczenia się patentu przez uprawnionego przed Urzędem Patentowym, za zgodą osób, którym służą prawa na patencie,
nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej albo trwałej utraty możliwości korzystania z wynalazku, z powodu braku potrzebnego do tego materiału biologicznego, który stał się niedostępny i nie może być odtworzony na podstawie opisu.

Opłata okresowa

Prawo ochronne na znak towarowy trwa 10 lat od daty zgłoszenia. W celu przedłużenia ochrony na kolejny okres 10-letni, należy złożyć wniosek o przedłużenie prawa oraz wnieść wymagane opłaty.

Opłata za pierwszy okres ochrony

Opłatę za pierwszy okres ochrony (w wysokości wskazanej w decyzji warunkowej o udzieleniu prawa) należy wnieść w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia decyzji. Wysokość opłaty za pierwszy okres ochrony UPRP ustala na podstawie ilości klas towarowych.

W przypadku niewniesienia całkowitej opłaty lub uiszczenia jej po terminie, UPRP wydaje decyzję o wygaśnięciu decyzji warunkowej o udzieleniu prawa.

Przedłużenie prawa ochronnego (drugi i kolejne okresy ochrony)

W celu przedłużenia prawa ochronnego na znak towarowy, uprawniony wnosi wymagane opłaty za kolejny okres ochrony oraz dodatkowo składa w UPRP wniosek, który powinien zawierać:

oznaczenie wnioskodawcy i jego adres,
wskazanie numeru prawa ochronnego,
żądanie przedłużenia prawa ochronnego,
datę wniosku,
podpis wnioskodawcy albo jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika.

Do wniosku należy dołączyć opłacone pełnomocnictwo, jeżeli wnioskodawca ustanowił pełnomocnika, a w aktach sprawy nie znajduje się pełnomocnictwo obejmujące swym zakresem dokonanie przedłużenia prawa ochronnego.

Wniosek należy złożyć przed końcem upływającego okresu ochrony, nie wcześniej jednak niż na rok przed jego upływem. Wniosek można złożyć za dodatkową opłatą również w terminie 6 miesięcy po upływie okresu ochronnego. Dodatkowy sześciomiesięczny termin na złożenie wniosku jest terminem nieprzywracanym. (źródło: Urząd Patentowy Rzeczpospolitej Polskiej)

Koszty ochrony patentowej

Z ochroną patentową wynalazku wiążą się określone koszty. Składają się na nie:

opłaty urzędowe wnoszone przez zgłaszającego na kolejnych etapach postępowania zgłoszeniowego;
opłaty związane z utrzymaniem patentu w mocy (20-letni okres ochrony patentowej dzieli się na krótsze, kilkuletnie bądź roczne, okresy ochronne, za które wnosi się opłaty);
koszty obsługi prawnej zgłoszenia patentowego i patentu (usługi rzeczników patentowych).

W wypadku, gdy ochrona patentowa wynalazku okazuje się nierentowna, uprawniony z patentu może zrezygnować z utrzymywania swojego prawa w mocy m.in. poprzez niewpłacenie opłaty urzędowej za kolejny okres ochronny.

Każdy kraj ustala indywidualnie wysokość opłat urzędowych za postępowanie zgłoszeniowe oraz utrzymanie patentu. Na koszty ochrony patentowej mają wpływ także koszty tłumaczeń przyznanie patentu jest związane z tłumaczeniem zgłoszenia na język urzędowy kraju, w którym ubiegamy się o ochronę.

Podmiot ubiegający się o ochronę patentową wynalazku powinien zawczasu podjąć decyzję co do terytorialnego zasięgu ochrony. Ochrona wynalazku obejmująca swoim zasięgiem jedynie państwo, z którego pochodzi zgłaszający, okazuje się zazwyczaj niewystarczająca. Dla pełnego zabezpieczenia interesów majątkowych zgłaszającego konieczne jest uzyskanie analogicznej ochrony w innych państwach, szczególnie tych, w których istnieje potencjał rynkowy na wynalazek.

Zgodnie z art. 40 pwp1 wynalazek, na który polska osoba prawna lub obywatel polski mający miejsce zamieszkania w Polsce chce uzyskać patent za granicą, może być zgłoszony za granicą w celu uzyskania ochrony dopiero po zgłoszeniu go w polskim Urzędzie Patentowym. Oznacza to, że dla uzyskania ochrony wynalazku w innych państwach konieczne jest rozpoczęcie procedury patentowej w Polsce.

Przez uzyskanie patentu nabywa się prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

Polska procedura patentowa

Zgłoszenia wynalazku w celu uzyskania patentu dokonuje się poprzez wniesienie do Urzędu Patentowego RP następujących dokumentów:

podania o udzielenie patentu,
opisu wynalazku ujawniającego jego istotę,
zastrzeżeń patentowych,
skrótu opisu, a w razie potrzeby – rysunków.

Zakres żądanej ochrony zdefiniowany jest w zastrzeżeniach patentowych ujmujących, każde w formie jednego zdania, podstawowe cechy techniczne wynalazku. Zgłoszenie uważa się za dokonane w dniu, w którym wpłynęło do Urzędu Patentowego. Ustawa dopuszcza również możliwość przesłania zgłoszenia do Urzędu Patentowego faksem pod warunkiem dostarczenia oryginału zgłoszenia patentowego w ciągu 30 następnych dni.

Urząd Patentowy bada zgłoszenie pod względem formalnym i merytorycznym. Badanie merytoryczne dotyczy tych cech zgłoszonego rozwiązania, których istnienie jest warunkiem uznania go za wynalazek, a zatem: nowości, poziomu wynalazczego i możliwości przemysłowego stosowania. Po upływie 18 miesięcy od daty zgłoszenia wynalazku, a niekiedy wcześniej – po 12 miesiącach, Urząd Patentowy publikuje w Biuletynie Urzędu Patentowego informację o dokonanym zgłoszeniu patentowym. Zamieszcza w niej m.in. tytuł wynalazku i skrót opisu, a gdy jest to wskazane – również rysunek. Od dnia ogłoszenia o zgłoszeniu osoby trzecie mogą zapoznawać się z opisem wynalazku, znajdującym się w aktach Urzędu Patentowego, i w terminie 6 miesięcy od tej daty zgłaszać do Urzędu swoje uwagi co do istnienia przeszkód uniemożliwiających udzielenie patentu.

W razie stwierdzenia braku takich przeszkód Urząd Patentowy wydaje decyzję o udzieleniu patentu. W wypadku otrzymania decyzji odmawiającej udzielenia patentu zgłaszający może złożyć w Izbie Odwoławczej, składającej się z ekspertów Urzędu Patentowego, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Termin na zgłoszenie wynalazku do opatentowania za granicą

Procedura patentowa w Polsce nie należy, niestety, do najkrótszych. Decyzja o udzieleniu patentu wydawana jest po upływie 4 – 5 lat od daty zgłoszenia. Na podjęcie decyzji co do ewentualnego ubiegania się o ochronę wynalazku za granicą zgłaszający ma 12 miesięcy liczonych od daty złożenia zgłoszenia w polskim Urzędzie Patentowym. Okres ten został wyznaczony przez art. 4 Konwencji Paryskiej o ochronie własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 roku, której Polska jest stroną. Zgodnie z treścią tego przepisu każdy, kto dokonał prawidłowego zgłoszenia wynalazku do opatentowania w jednym z państw Konwencji, korzysta w celu dokonania zgłoszenia w innych państwach Konwencji z 12-miesięcznego terminu pierwszeństwa. Oznacza to, że na wartość zgłoszenia dokonanego w innym państwie przed upływem 12 miesięcy od daty pierwszego prawidłowego zgłoszenia nie mają wpływu zaistniałe w tym okresie fakty, które w zwykłych warunkach szkodziłyby zdolności patentowej wynalazku, takie jak: zgłoszenie przez inny podmiot tego samego rozwiązania do opatentowania czy ujawnienie istoty wynalazku.

W przypadku zgłoszenia wynalazku do opatentowania za granicą po upływie 12-miesięcznego okresu pierwszeństwa, pierwsze prawidłowe zgłoszenie wynalazku dokonane w Polsce szkodzić będzie nowości wynalazku badanego w oparciu o procedury zagraniczne.

Procedury służące uzyskaniu ochrony patentowej za granicą

Ubiegając się o ochronę wynalazku za granicą zgłaszający może skorzystać z jednej z trzech procedur. Korzystając z 12-miesięcznego terminu pierwszeństwa może:

dokonać zgłoszeń w innych państwach i wszcząć postępowanie zgłoszeniowe w oparciu o ich krajowe procedury patentowe,
dokonać zgłoszenia wynalazku w Europejskim Urzędzie Patentowym celem uzyskania ochrony w państwach będących stronami Konwencji o patencie europejskim z dnia 5 października 1973 roku,
dokonać zgłoszenia wynalazku w Międzynarodowym Biurze Własności Przemysłowej (WIPO) w Genewie w trybie PCT, w oparciu o przepisy Układu o Współpracy Patentowej z 16 czerwca1970 roku.

Procedury krajowe

Dokonanie zgłoszenia za granicą w oparciu o procedury krajowe państw żądanej ochrony jest opłacalne dla zgłaszającego, jeżeli pragnie on uzyskać ochronę w jednym, dwóch lub trzech państwach. W wypadku, gdy zgłaszający jest zainteresowany uzyskaniem ochrony w większej liczbie państw – korzystniejsze dla niego okazuje się dokonanie zgłoszenia międzynarodowego w trybie PCT lub zgłoszenia europejskiego.

Zgłaszając swoje rozwiązanie do ochrony w trybie krajowym zgłaszający powinien liczyć się z tym, że przed upływem 12-miesięcznego terminu pierwszeństwa dopełnić musi wszelkich formalności zgłoszeniowych, a zatem wnieść opłaty za zgłoszenia i złożyć w Urzędach Patentowych państw żądanej ochrony tłumaczenia dokumentacji patentowej na języki urzędowe obowiązujące w tych państwach.

Procedura patentowa obowiązująca w każdym z państw żądanej ochrony może w odmienny sposób określać wymagania formalne, jakim odpowiadać powinno zgłoszenie patentowe. W każdym z państw osobno przeprowadzone są poszukiwania patentowe i badania wynalazku pod względem merytorycznym, a często również postępowania sprzeciwowe wszczynane na wniosek osób trzecich po opublikowaniu ogłoszenia o zgłoszeniu. Korespondencja z Urzędem Patentowym każdego z państw prowadzona jest w jego języku urzędowym.

Wszystko to znacznie komplikuje proces uzyskania ochrony w oparciu o zagraniczne procedury krajowe.

Europejska procedura patentowa

Europejska procedura patentowa charakteryzuje się tym, że na podstawie jednego zgłoszenia patentowego dokonywanego w Europejskim Urzędzie Patentowym (EPO) w Monachium i po przeprowadzeniu jednego ujednoliconego postępowania zgłoszeniowego, możliwe jest uzyskanie patentu jednocześnie w państwach będących stronami Konwencji o patencie europejskim. Zgłoszenia dokonuje się bezpośrednio w EPO w jednym z jego języków urzędowych: angielskim, niemieckim lub francuskim, wyznaczając jednocześnie państwa, w których żąda się ochrony.

Następnie przeprowadzane są kolejno: badanie formalne i poszukiwania patentowe kończące się publikacją ogłoszenia o zgłoszeniu i sprawozdania z poszukiwań.

Po przeprowadzeniu badania zdolności patentowej wynalazku EPO uzgadnia ze zgłaszającym ostateczną redakcję zgłoszenia. Zgłaszający wnosi tłumaczenia zastrzeżeń na pozostałe języki urzędowe EPO, uiszcza opłatę za udzielenie patentu i druk opisu. Następnie EPO wydaje decyzję o udzieleniu patentu i publikuje opis w Biuletynie EPO.

terminie 9 miesięcy od daty publikacji przeciwko udzielonemu patentowi może zostać złożony sprzeciw. Rozpoczyna on procedurę sprzeciwową, która może skutkować unieważnieniem decyzji EPO o udzieleniu patentu europejskiego. Od decyzji kończącej postępowanie zgłoszeniowe lub sprzeciwowe może zostać złożone odwołanie do Izby Odwoławczej EPO.

Patent europejski obowiązuje we wskazanych państwach pod warunkiem wniesienia po udzieleniu patentu tłumaczeń opisu patentowego na ich języki urzędowe. Udzielenie patentu europejskiego skutkuje ochroną identyczną, jak w przypadku patentów udzielonych w oparciu o procedury krajowe.

Procedura PCT (Patent Cooperation Treaty)

Inną formą uzyskania ochrony wynalazku w oparciu o jedno zgłoszenie patentowe jest procedura PCT, określona w przepisach Układu o Współpracy Patentowej, którego Polska jest stroną.

Zgłoszenie w trybie PCT określane mianem zgłoszenia międzynarodowego wnoszone jest do tzw. „urzędu przyjmującego”, którym w przypadku Polski jest Urząd Patentowy RP. Zgłoszenie zawierające: podanie, opis, zastrzeżenia, rysunki oraz skrót opisu, powinno być sporządzone w jednym z języków urzędowych Międzynarodowego Organu Poszukiwań, którym w przypadku Polski jest EPO. W podaniu należy wskazać kraje, w których zgłaszający ubiega się o ochronę. Urząd przyjmujący zatrzymuje jeden egzemplarz zgłoszenia, drugi egzemplarz przekazuje do Międzynarodowego Biura w Genewie, trzeci – służący do celów poszukiwań – przekazuje do EPO. Międzynarodowa publikacja zgłoszenia następuje niezwłocznie po upływie 18 miesięcy od daty pierwszeństwa lub – na wniosek zgłaszającego – wcześniej, po upływie 12 miesięcy.

Zgłaszający może zlecić odpłatne przeprowadzenie międzynarodowego badania wstępnego. Celem tego badania jest sformułowanie wstępnej i niewiążącej opinii co do zdolności patentowej zgłoszonego wynalazku. Opinia taka w większości przypadków ma wpływ na decyzje podejmowane przez urzędy patentowe państw żądanej ochrony, do których trafia zgłoszenie patentowe po zakończeniu fazy międzynarodowej postępowania PCT.

Faza krajowa PCT obejmuje złożenie zgłoszenia patentowego w krajowych urzędach patentowych państw żądanej ochrony w terminie nieprzekraczającym 30 miesięcy liczonych od daty pierwszeństwa, przeprowadzenie przez te urzędy badań formalnych i merytorycznych zgłoszonego rozwiązania oraz podjęcie przez nie decyzji o udzieleniu patentu lub decyzji odmawiającej jego udzielenia.

Tryb PCT jest z wielu względów korzystny dla zgłaszającego. Wyznaczenie państw żądanej ochrony jest bardzo łatwe – wystarczy zakreślić odpowiedni punkt w formularzu zgłoszeniowym. Ponadto, w 12-miesięcznym terminie pierwszeństwa dokonywane jest jedno zgłoszenie, przygotowywana jedna dokumentacja, w jednym języku.

Przy większej liczbie państw żądanej ochrony, koszty postępowania w trybie PCT są niższe niż suma kosztów procedur krajowych. Najkorzystniejszym elementem procedury PCT jest opóźnienie momentu podjęcia przez zgłaszającego decyzji co do wejścia w fazę krajową do 30 miesięcy liczonych od daty pierwszeństwa. W tym czasie, również w oparciu o międzynarodowe badanie wstępne, zgłaszający może się przekonać o wartości zgłoszonego rozwiązania. Może zrezygnować z ubiegania się o jego ochronę przynajmniej w odniesieniu do niektórych państw. Opóźnieniu ulega również termin wniesienia opłat krajowych. Środki przeznaczone na ten cel dłużej pozostają do dyspozycji zgłaszającego.

Oprócz wymienionych wyżej form ubiegania się o ochronę patentową istnieje również możliwość korzystania z trybu zwanego EURO-PCT, łączącego w sobie elementy procedury europejskiej i procedury PCT. Charakteryzuje się on tym, że zamiast fazy krajowej PCT obejmuje fazę regionalną. Zgłoszenie międzynarodowe po zakończeniu fazy międzynarodowej przekazywane jest do EPO i rozpatrywane w trybie procedury europejskiej, która może zakończyć się udzieleniem patentu europejskiego w krajach Konwencji o patencie europejskim.